- Oddiy iqtisodiyotda neft narxiga talab va taklif ta’sir qiladi
- OPEK+ jahon bozorida neft yetkazib berishni nazorat qilish orqali neft narxiga ta’sir qiladi
Neft eksport qiluvchi mamlakatlar tashkiloti (OPEK) neft qazib oluvchi mamlakatlarning jamoaviy guruhi bo’lib, neft qazib olishni samarali boshqarish uchun a’zo davlatlar o’rtasida ishlab chiqarish maqsadlarini belgilaydi. Hozirda OPEK tarkibiga Saudiya Arabistoni, Birlashgan Arab Amirliklari, Iroq, Venesuela, Nigeriya va Ekvador kabi 15 aʼzo davlat kiradi. Saudiya Arabistoni odatda guruhlarning yetakchi kuchi hisoblanadi.
Neft ishlab chiqaruvchi davlatlar to’plami sifatida OPEK, shubhasiz, jahon bozorida xom neft narxiga ta’sir qiladi. OPEKga a’zo davlatlar global neft qazib olishning qariyb 40 foizini, lekin butun dunyo bo’ylab sotilgan neftning sezilarli darajada yuqori qismini tashkil qiladi. AQSh Energetika ma’lumotlari ma’muriyatining ta’kidlashicha, OPEKning neft eksporti butun dunyo bo’ylab sotilgan neft hajmining 60 foizini tashkil qiladi. OPEKning jahon miqyosida sotiladigan neft bo’yicha ustunligi dunyodagi eng yirik neft ishlab chiqaruvchi ikki davlat – AQSh va Rossiya ishlab chiqaradigan neftning katta qismini iste’mol qilishi bilan bog’liq.
2016 yilda asl OPEK boshqa yirik neft eksport qiluvchi mamlakatlarni qabul qilishga ruxsat berdi, «OPEK Plus» yoki oddiygina «OPEK+» ni yaratdi. Ko’pgina iqtisodchilar OPEK + ni kartel deb hisoblashadi – bu o’z raqobatchilarining ta’sirini minimallashtirgan holda narxlarni o’zlari xohlagan darajada ushlab turish uchun til biriktirgan ishlab chiqaruvchilar guruhini anglatadi.
Oddiy iqtisodiyotda narxlarga talab va taklif ta’sir qiladi. Boshqa omillarni hisobga olmagan holda, talab yuqori va taklif past bo’lganda, narxlar oshadi va aksincha. OPEK+ jahon bozorida neft yetkazib berishni nazorat qilish orqali neft narxiga ta’sir qiladi. Hatto OPEK+ ning ishlab chiqarishni qisqartirish yoki o’sish bo’yicha e’lonlari ham neft narxiga ta’sir qilishi mumkin, chunki bu e’lonlar boshqa mamlakatlarga neftni zaxiralash yoki iste’mol qilishga ta’sir qiladi – bu o’z navbatida narxlarning o’zgarishiga olib keladi.
